Selasa, Maret 31, 2009

Wungon


"Para pamiarsa, samangke badhe kita aturaken giaran ringgit wacucal sedalu natas kanthi lampahan Antareja Mbalela dening dhalang Ki Hadi Sugito saking Toyan, Wates, Kulonprogo. Ing pangajab, giaran punika mugi saged dados jampi sayah lan panglipur ing manah. Para kanca ingkang ngayahi jejibahan ing studio ngaturaken sugeng wungon, sugeng midhangetaken ngantos paripurnaning giaran samangke. Sumangga..."

Mangkono iku biasane yen penyiar radio miwiti siaran wayang kulit sawengi natas. Ing tlatah Ngayogyakarta meh saben bengi ana siaran wayang kulit kanthi dhalang ganti-ganti. Umume kawiwitan jam 21.30 WIB nganti tekan byar gagat rahina.

"Wungon" utawa lèk-lèkan - saka tembung "wungu" (Jw. = tangi) utawa "melèk" - mujudake kegiatan sing ngemu pangangkah utawa ujub. Mula sadurunge giaran utawa sasuwene talu (bagean pambuka lakon wayang) sok disebutake ujub-ujub panyuwunan lan atur panuwun saka kadang utawa paguyuban sing ngersaake giaran iku. Umpamane paguyuban Jumat Kliwonan, kadang sing lagi ngudhari nadhar, kagungan gawe supitan, mantenan, slametan 1000 dinan, utawa syukuran sepasaran bayi. Ora keri uga kelompok jaga rondha wilayah RT utawa mung dhapur kelompok jagongan begadhangan. Wungon biasane ditindakake dening bapak-bapak utawa priyayi kasepuhan, sanadyan kadang kanoman uga akeh sing seneng.

Giaran lakon wayang kulit sawengi natas pancen paling trep ngantheni wungon sing samesthine. Iku mau ora uwal saka filosofi pagelaran wayang lan filosofi gendhing magepokan karo laku jantraning uripe manungsa ing donya iki. Pagelaran wayang kulit apese momot 4 perangan baku, yaiku: talu, jejer, lakon, byar.

Talu = saka tembung "anata ulu", tegese nata sing wis-wis. Pengalaman urip sing wis kepungkur digelar-digulung, direfleksi minangka kaca benggala, dipetani lan dibundheli dadi kawicaksanan urip sing anyar. Bab-bab kepungkur, becik lan ala, yen ditata kanthi premati bakal ngatonake lan menehi kawruh kautaman tumrap urip saiki lan samengkone.

Jejer, yaiku sosok-sosok karakter kang mapan dadi peran sing katon ana ing madyaning urip bebarengan.

Lakon = saka tembung "laku". Teka-tekane laku iku lakon sing diparagaake dening pribadi-pribadi kang kajejerake.

Byar, tegese nganti "mak byar", antuk pepadhang. Miturut pakem, lakon wayang kudune digelarake sawengi natas nganti bangun esuk wayahe sang surya mlethek ing brang wetan madhangi jagad. Wungon samesthine ngolehake pepadhang tumraping cipta-rasa-karsaning manungsa supaya bisa urip kanthi kawruh, cara lan semangat sing anyar. Mulih nonton wayang kudune karo mbundheli kawruh kautamaning urip sing wis kagelarake ing lakon wayang mau.
Gendhing-gendhing iringan sajroning pagelaran wayang kulit duwe laras sing beda-beda gumantung wayahe. Tintingan gendhing dadi pemandhu antawecana (titiwicara miturut tokoh wayang) ki dhalang. Saben karakter tokoh duwe titilaras dhewe-dhewe. Iki ngemu falsafah uga. Yen digatekake, ing perangan goro-goro, sadurunge nembang si punakawan sok celuk-celuk dhisik, "Ning ning ning... na!" Ateges, (w)ening-na cipta-rasa-karsamu supaya bisa nembus kanyataan (wadhag)
lumebu ing kasunyatan (langgeng), saka tataran norma-norma fisik marang tataran norma-norma karakter.

Yen wis ana tandha tengara celuk-celuk saka si punakawan iku, para wiyaga banjur siaga tata-tata mapan ing pangkon gamelan sing ditintingake, ngadhep gamelan slendro utawa pelog. Iki ngemu teges, paraga peran aja nganti kleru anggone lungguh lan pener anggone ndhodhok selehake perkara (empan papan). Aja nganti dheweke iku mung latah lan kesaru ela-elu ing public-opinion (manut wong liya) nanging lirwa marang common-sense (rahsa-panggraita sing nalar lan apa anane). Kudune nabuh gamelan slendro, sing ditabuh pelog, ya dadine kacoooo...!

Sawuse maos postingan iki, muga-muga anggone pada begadhang dadi luwih bermutu. [skd]

Rabu, Maret 25, 2009

Sugeng Riyadi Nyepi - Saka 1931

Wis ganep sesasi blog tercinta iki ora di-update. Sanadyan aku dhewe sok online, nanging pancen sengaja ora nulis-nulis. Sepisan, merga lagi ribet wira-wiri golek lan gawe penclokan urip sing anyar (aku kan lagi jobless, hehehe... Ning saiki wis mintip-mintip oleh, dhing...). Yen kepingin online ndadak nang warnet. Kapindhone, sisan menepake tema postingan wingi bab "Niti alam wening", sing tumrape kadang-kadang kristiani trep banget mbarengi mangsa pasa lan sesirik nyawisake Riyaya Paskah. Aku lagi niat ora akeh ngumbar omongan, maksude supaya ngakehi anggone ngudhari omongan. Apa maneh saiki lagi mangsane partai-partai peserta Pemilu 2009 padha nyebar janji-janji politike, ben padha dirungokake.

Mulane blog iki katon rada klantih kapiran. Nanging ing sasi ngarep, blog iki bakal ngaturake maneh postingan-postingan sing pangajabe luwih apik. Muga dadi pamriksane para kadang kabeh.

Nuwun sewu lan matur nuwun. Muga tansah rahayu sakabehe.




Sugeng Riyadi Nyepi th. Saka 1931
dhumateng para kadang Hindu.

# Mlebu ing alam wening mode-on maneh. [skd]


Advertising free mortgage calculator